Dizi Sektöründe Reklam Krizi: İndirim Talebi Emekçilerin Ücretlerini Hedef Alıyor

Dizi sektöründe Eylül ayında reklam gelirlerinin düşmesi ve kanalların yapım şirketlerinden yüzde 25 indirim talep ettiği iddiası, krizin faturasının emekçilere yansıtılacağı endişesini gündeme getirdi. Kanalların reklam gelirlerinin son 30 yılın en düşük seviyesinde seyretmesi üzerine başlayan tartışmalarda, Sine-Sen ve sektör çalışanları ücret kesintilerine karşı çıkıyor.

Ekonomim'in haberine göre, geçen sezon 14 milyon lira olan bölüm başına ortalama yapım bütçesi bu sezon 22,5 milyon liraya yükseldi. Önceki sezon televizyonda 44 dizi yayınlanırken bu sezon sayı 36'ya düştü; bölüm sayısı ise 860'tan 712'ye geriledi. Birçok dizi bütçe sıkıntısı nedeniyle yayından kaldırıldı.

Kamera Arkası Dayanışma Çağrısı

Yardımcı Yönetmen Tuğçe Kayaarası, reklam ve ücret krizinin dijital platformların yaygınlaşmasıyla bağlantılı olduğunu belirterek, "İzleyici kitlesinin izleme refleksleri maalesef dijital platforma kaydı. Yaşanan ücret ve reklam tartışmasını ulusal kanallarda yaşanan problemin artık ortaya çıkması olarak değerlendiriyorum. Yıllardır yaşanan bu problem bir kangrene dönüştü" dedi.

Kayaarası, sektördeki ücret uçurumuna dikkat çekerek, "Her bölüm başı 30 milyona ulaşan rakamlar, başrollerin bölüm başına bir ev fiyatına kadar ulaşan ücretleri ve kamera arkasında çalışanların ücretleri arasındaki makas artık ayyuka çıkmış vaziyette" ifadelerini kullandı.

İki-üç bölümden sonra bütçe sorunu nedeniyle yayından kaldırılan dizilere de değinen Kayaarası, "Birçok dizi bitmek zorunda kaldı. İyi kastlar, başarılı projeler devam edemiyor. Zaten yıllardır ödemelerdeki aksamalar devam ediyor. Bunun üzerine bir de reklam krizi çıkınca çalışanların haftalıklarını doğru düzgün ödenmemesi söz konusu" diye konuştu.

2008'den beri sektörde olduğunu belirten Kayaarası, "Bu kadar büyük maliyetlerle büyük işler yerine daha kısa süreli maksimum 50-60 dakikalık dizilere dönersek çalışanların haklarını gözetecek şekilde işler yapılabilir" dedi.

Sermayenin Kar Marjı Yüksek

Sine-Sen Genel Başkanı Galip Görür, dizi sektöründeki ihracatın yüksek kar marjına işaret ederek, "Dizilerin yurtdışına satışlarında yüksek karlar elde ediliyor. 1 milyar dolara varan bir piyasa söz konusu. 160 dakikalık diziler üçe bölünerek satılıyor. Üstüne üstlük yurtdışına satılan yapımlarda on binlerce dolara varan devlet teşvikleri söz konusu. Sermayenin reklam gelirlerinin azalmasıyla aslında kardan zarar etmiş oluyor" dedi.

Görür, ücret ve reklam krizine ilişkin "Durum böyleyken başrol ve star oyuncuların kaşelerini düşürme bahanesiyle sektör emekçilerine bir saldırı söz konusu" ifadelerini kullandı.

Çalışma saatlerinin 16 saate kadar ulaştığını söyleyen Görür, "Bu durum sanki yasalmış gibi göz yumuluyor. Çalışma süresi 8 saat olmalıdır. Öte yandan emekçiler arasındaki ücret oranı gitgide açılıyor. Markalaşma adına başrollere verilen yüksek ücretler artık sektörün ayağına dolanıyor" dedi. Görür, set koşullarındaki sorunlara da değinerek iş sağlığı ve güvenliğinin en dip seviyede olduğunu, mobbingin yaygın olduğunu ve ücretlerin mümkün olduğu kadar az ve geç ödendiğini söyledi.

Savunmaya Geçeceğiz

Sine-Sen Hukuk Birimi Üyesi Haydar Yenmez, reklam verenlerin tutumuna değinerek, "İzlenmelerin düştüğünü söyleyen reklam verenler ya daha az para vermek istiyorlar ya da hiç reklam vermek istemiyorlar. Reklam gelirlerinin düşmesi kanalların dizileri yayınlamakta zorlanmasına neden oluyor. Birçok yapımcının ekstra sermayesi yok" dedi.

Reklam gelirlerinin giderek dijitale kaydığını belirten Yenmez, "Bugün kanal ve yapımcılar bütçeleri düşürelim diye konuşuyor. Zaten emekçilerin sigortaları bile ödenmezken 'Acaba işçilerden de kesebilir miyiz?' diye oturup toplantı yapıyor" ifadelerini kullandı. Yenmez, sendika olarak savunmaya geçeceklerini açıkladı.

Kriz Reklamda Değil Sistemde

Sinema eleştirmeni ve öğretim üyesi Dr. Murat Tırpan, asıl meselenin sektörün uzun zamandır hikâye değil akşam saatini satması olduğunu belirterek, "Saatlerce süren bölüm, hem kanalın reklam saatinin hem evde tutulan bir toplumun biçimiydi; aynı mal yurt dışında üçe bölünüp satıldı, asıl hasılat hiç eve girmedi. Üç sezon önce elli yedi diziyle açılan ekran bu yıl otuz altıya indi; sonbaharda erken finaller peş peşe geldi, bir dizi dördüncü bölümünde iptal oldu. Ekim'in televizyon reklamında son otuz yılın en zayıf ayı olduğu bilgisi var, saatlik kuşakların önemli bir kısmı boş kalmış; bir Şampiyonlar Ligi maçı aynı akşam dört diziyi birden yayından silebildi" dedi.

Tırpan, "Şimdi o uzun gecenin reklamı olmayınca, kanalların toplantılarında dizilerin toptan kaldırılması bile konuşulsun diye buna 'reklam krizi' deniyor" diye konuştu. Bol zamanda yurt dışı satışın, tekrarların, ihracatın payının emekçiyle paylaşılmadığını vurgulayan Tırpan, oyuncunun hâlâ işçilik statüsü olmayan, haklarını kelepçe sözleşmeyle devreden, bazen haftalarca ücretini bekleyen bir güvencesizlik içinde çalıştığını söyledi. Tırpan, "Model tıkanınca kanallar yapımcılardan yüzde yirmi beş indirim istedi, yapımcı onu oyuncuya ve set ekibine devretti. İndirimi kabul etmeyenle çalışılmayacağı konuşuluyor; birkaç yüksek kaşe hedef gösterilerek bütün bir emek düzeninin adaletsizliği örtülüyor" dedi.

Yaratılan Balon Patladı

Oyuncu Levent Üzümcü, Türk dizilerinin dünyada popüler olmasını, "Günümüz dünyasında kapitalizmin ve internet teknolojisinin ve algının bu kadar hızla hareket ettiği bir dünyada Türk dizileri yavaş ve uzun. Dünyada, Türk dizilerinin bu kadar beğeniliyor olması, aslında bu dizileri beğenen insanların aynı algı, aynı dünya görüşü üzerinden bir araya gelmelerinin bir resmi" ifadeleriyle anlattı.

Üzümcü, kanalların reytinglerinin düşmesini değerlendirerek, "Televizyon dizilerini her haber programında her habere Sayın Cumhurbaşkanımız diye başlayan haberlerle donatılmış kanallarda oynatıyorlar. Birisi gerçek haber almak istediğinde her habere Sayın Cumhurbaşkanımız diye başlayan haber kanallarını izlemek istemiyor. Çünkü doğruyu söylemediklerini ya da doğruyu söylememek için başka başka doğrular söylediklerini fark ediyor" dedi.

Rejime karşı laf etmeyen televizyon kanallarında oynayan dizileri rejimin yürütücülerinin devlet bütçesinden, devlet bankalarından, devlet teşviklerinden türlü türlü milyon dolarlara hazırlanmış reklamları bu kanallarda oynatıp bu kanallara sürekli para bastığını belirten Üzümcü, "Fakat özel sektör, bu kanallara verdiği reklamlardan bir dönüş alamıyor. Devlette de para kalmadığı için kanal ile devlet arasında kurulmuş simbiyotik ilişki devam ettirilemiyor. Kanal yavaş yavaş yapımcıya para veremiyor. Yapımcı da bu büyük balonu şişirmeye devam edemiyor" diye konuştu. Üzümcü ayrıca oyuncuların yakaladıkları yüksek hayat standartlarını kaybetmekten korkarak ses çıkarmadığını aktardı.

Kaynak: BirGün